Przeżył niespełna czterdzieści dziewięć lat. Z tego dwa lata spędził w wojsku, kolejne trzy jako urzędnik, cenzor i referent w konsulacie, potem pięć jako jeniec w stalagu. W tym czasie prawie nie pisał.
Według czarnej legendy przez resztę życia pił, miotał się i awanturował. Jednak dorobek, jaki zostawił, imponuje. Blisko tysiąc wierszy i poematów, kilka powieści, „Zielone Gęsi” i „Listy z fiołkiem”, Notatnik z Altengrabow, tłumaczenia. W tym przekład Ody do radości Schillera, dziś hymnu Unii Europejskiej.
Tak, pił, miotał się i awanturował, ale ani tak bardzo, jak pisali ci, którzy mu zazdrościli, ani tak długo, by przepić talent.
Próbowano zamknąć go w klatce. Na zjeździe Związku Literatów Polskich w 1950 roku zażądano, żeby oczyścił swoje wiersze z burżuazyjnych pięknostek. Bo tylko poezja klarownych idei trafi do ludu.
„Słuszniej byłoby, gdyby Gałczyński ukręcił łeb temu «rozwydrzonemu kanarkowi», który zagnieździł się w jego wierszach” – padło z trybuny.
– Kanarkowi można łeb ukręcić, ale wtedy wszyscy zobaczą klatkę. Co zrobić z klatką, koledzy? – zapytał Gałczyński.
Pogrzeb miał skromny. Owszem, na Powązkach, ale w bocznej alejce. Trumnę, zamiast w Pałacu Prymasowskim, wystawiono w ceglanej budzie na końcu cmentarza.
– Czego wy chcecie? – zapytał Stefan Kisielewski. – Przecież to był wielki poeta, więc go musieli chować po cichu, żeby nie drażnić małych.
Rozmowy
Rozmowa Doroty Gacek z autorem w audycji Wybieram Dwójkę Polskiego Radia
Warszawska premiera książki 26.06.2026 rok, Big Book Cafe, Warszawa. Z Mariuszem Urbankiem rozmawia Anna Król.
Mariusz Urbanek w rozmowie z Teresą Sołtysiak dla Tygodnika Przegląd
Rozmowa Agaty Szwedowicz z autorem: Mariusz Urbanek: w Gałczyńskim wielki talent miesza się z wpływem historii i ludzkimi słabościami
Rozmowa Magdaleny Mikołajczuk z autorem na antenie Jedynki Polskiego Radia w audycji Spotkanie z…
Rozmowa z red. Ewą Zdrojkowską w Radiu Olsztyn w audycji Na papierze i w eterze
Rozmowa z red. Krzysztofem Masłoniem i red. Tomaszem Zapertem w tygodniku „Do Rzeczy”: 3–9.08.2026, nr 32/692, s. 34–37.
Rozmowa z red. Martą Perchuć-Burzyńską w Radiu TOK FM w audycji „Kultura Osobista”
Rozmowa z red. Konradem Ruzikiem: Gałczyński między niebem a piekłem. Mariusz Urbanek o życiu i twórczości poety
Fragmenty
Gałczyński i Ciemnogród. Poemat, który miał ośmieszyć pół Polski
Najsłynniejsza legenda Gałczyńskiego mogła być nieprawdą. Ale to nie miało znaczenia
Marcin Przybylski czyta fragmenty książki w audycji To się czyta w Dwójce Polskiego Radia
Recenzje
Rozmowa Grzegorza Chojnowskiego z Mariuszem Urbankiem oraz recenzja Dagmary Chojnackiej na stronie Radia RAM
Hanna Bilińska-Stecyszyn recenzuje książkę na portalu Moja Przestrzeń Kultury
Dorota Olearczyk zachęca do lektury książki na portalu Punkt Informacji Kulturalnej Wrocław
Recenzja Marty Kowal na blogu Ex libris Marty
Izabela Mikrut o książce na blogu tu-czytam.blogspot.com
Izabela Mikrut opowiada o książce: Mrówkacast
Tomasz Zapert, „Magazyn Literacki Książki”, nr 6/2026 (355).
Wiesław Pierchała, Uwielbiał skumbrie w tomacie i podróżował zaczarowaną dorożką, „Express Ilustrowany” 25.07.2026 r.
Maciej J. Nowak, Gałczyński i łobuzy od historii, „Rzeczpospolita. Plus Minus” 29.08.2026 r., s. 26.
Jacek Jarocki, Kanarek, który uciekł z garści…
Dorota Wellman poleca książkę
Adam St. Trąbiński recenzuje książkę w „Głosie Pruszkowa” nr 10/2026 (382), rok XXXI, październik 2026, s. 16.
